ถ้ำพระยานคร

ถ้ำพระยานคร อยู่ห่างจากหาดแหลมศาลาประมาณ 500 เมตร และห่างจากที่ทำการอุทยานแห่งชาติเขาสามร้อยยอดไปทางทิศเหนือ 17 กิโลเมตร เป็นถ้ำขนาดใหญ่ บนเพดานถ้ำมีปล่องที่แสงสว่างลอดเข้ามาได้  และมีพระที่นั่งคูหาคฤหาสน์ เป็นพลับพลาแบบจตุรมุข สร้างในสมัยรัชกาลที่ 5 คราวเสด็จประพาสเมื่อวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ. 2433 พระที่นั่งคูหาคฤหาสน์นับเป็นจุดเด่นของถ้ำพระยานคร จากการที่แสงจากดวงอาทิตย์ฉายส่องผ่านจากเพดานถ้ำลงมา ณ พระที่นั่งในช่วงเวลาประมาณ 10.00-11.00 น. ทำให้บริเวณพระที่นั่งคูหาคฤหาสน์เป็นภาพที่สวยงามมาก จึงได้นำมาเป็นตราประจำจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ในปัจจุบัน

สิ่งที่น่าสนใจภายในถ้ำ ได้แก่ บ่อน้ำกรุด้วยอิฐดินเผารูปสี่เหลี่ยมคางหมู เรียกว่า บ่อพระยานคร ตามประวัติเล่าว่าในสมัยรัชกาลที่ 1 เจ้าพระยานคร ผู้ครองเมืองนครศรีธรรมราชได้แล่นเรือผ่านเขาสามร้อยยอด และเกิดพายุใหญ่ ไม่สามารถเดินทางต่อไปได้ จึงจอดเรือหลบพายุพักที่ชายหาดแห่งนี้เป็นเวลาหลายวัน และสำรวจพบถ้ำที่อยู่ด้านบนจึงได้ชื่อว่า ถ้ำพระยานคร รวมทั้งได้ขุดบ่อน้ำไว้เพื่อใช้ดื่ม เรียกว่า บ่อพระยานคร ซึ่งตั้งอยู่ก่อนถึงทางเดินขึ้นสู่ถ้ำพระยานคร

เปิดทุกวัน เวลา 08.00-15.00 น. 

อัตราค่าเข้าชม ชาวไทย ผู้ใหญ่ 40 บาท เด็ก 20 บาท ชาวต่างชาติ ผู้ใหญ่ 200 บาท เด็ก 100 บาท 

สอบถามข้อมูล โทร. 0 3282 1568 

การเดินทางไปยังถ้ำพระยานคร มี 2 วิธี เดินทางโดยเรือ เริ่มต้นที่หาดเจ้าพระยาบางปู นั่งเรืออ้อมเขาไปลงที่หาดแหลมศาลา ใช้เวลาประมาณ 10-15 นาที จากนั้น เดินขึ้นเขาไปถ้ำพระยานครประมาณ 400 เมตร ค่าเช่าเรือ 400 บาท/ลำ นั่งได้ไม่เกิน 6 คน ซึ่งเรือจะเริ่มให้บริการตั้งแต่ 08.00-15.00 น. เดินเท้า เริ่มต้นที่หาดเจ้าพระยาบางปู เดินข้ามเขามาลงที่หาดแหลมศาลา จากนั้นจึงเดินขึ้นเขาต่อไปที่ถ้ำพระยานคร ใช้เวลาเดินโดยรวม 2 ชั่วโมง เนื่องจากทางเดินค่อนข้างชัน ด้านหน้าทางขึ้นเขาจะมีป้ายเตือนสำหรับผู้ที่มีโรคประจำตัวให้พิจารณาก่อนขึ้น 

การเดินทาง รถยนต์ ใช้ถนนเพชรเกษม บริเวณหลักกิโลเมตรที่ 286 (ใกล้บ้านสำโหรง ก่อนถึงอำเภอกุยบุรี 6 กิโลเมตร) เลี้ยวซ้ายไปอีกประมาณ 14 กิโลเมตรถึงที่ทำการอุทยานฯ หรือ จากหัวหิน ใช้ถนนเพชร-เกษม (ทางหลวงหมายเลข 4) ถึงสี่แยกปราณบุรีเลี้ยวซ้ายไปตามถนนสายปราณบุรี-ปากน้ำปราณบุรี ข้ามทางรถไฟ เลี้ยวขวาเข้าทางหลวงชนบทหมายเลข ปข. 4020 ประมาณ 16 กิโลเมตร ผ่านสี่แยกบ้านบางปู ตรงไปถึงที่ทำการอุทยาน ฯ รถโดยสารประจำทาง ลงรถที่อำเภอปราณบุรี เหมารถสองแถวไปส่งที่ทำการอุทยานฯ รถไฟ ขบวนรถไฟธนบุรี-ประจวบคีรีขันธ์ หรือธนบุรี-หลังสวน ลงรถที่สถานีรถไฟสามร้อยยอด เหมารถสองแถว (ขึ้นรถที่หน้าสถานีรถไฟ) ไปอุทยานฯ