กลุ่มโบราณสถานสระมรกต

กลุ่มโบราณสถานสระมรกต ตั้งอยู่ภายในบริเวณวัดสระมรกต ตำบลโคกไทย เป็นกลุ่มโบราณสถานทางพุทธศาสนาขนาดใหญ่ ที่สร้างซ้อนทับกันหลายสมัย เริ่มตั้งแต่ก่อนพุทธศตวรรษที่ 14 เป็นต้นมาจนถึงพุทธศตวรรษที่ 18 ประกอบด้วยสิ่งก่อสร้างศิลาแลงและอิฐ ส่วนใหญ่คงเหลือเฉพาะรากฐานอาคารเท่านั้น

ระหว่างการขุดแต่งได้ค้นพบ รอยพระพุทธบาทคู่ สลักอยู่บนศิลาแลง ลักษณะเป็นรอยเลียนแบบรอยเท้ามนุษย์ กลางฝ่าพระบาทสลักรูปธรรมจักรนูนทั้งสองข้าง สันนิษฐานว่าเป็นรอยที่เกิดจาการปักร่ม ตรงกลางมีหลุมสำหรับใช้ปักเสา สันนิษฐานว่ามีไว้เพื่อปักฉัตรหรือร่ม รอยพระพุทธบาทคู่นี้คาดว่าสร้างขึ้นครั้งแรกสมัยทวาราวดีถึงสมัยลพบุรี นับเป็นรอยพระพุทธบาทคู่ที่ใหญ่และเก่าแก่ที่สุดในประเทศไทย ใกล้กันมีบ่อน้ำศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งพบพระพุทธรูปและโบราณวัตถุเป็นจำนวนมากภายในบ่อ

นอกจากนั้นยังมี สระมรกตเป็นส่วนหนึ่งของโบราณสถานสระมรกตประกอบด้วย อาคารศิลาแลงล้อมรอบด้วยกำแพงแก้ว ลักษณะเป็นอโรคยศาล หรือโรงพยาบาลในสมัยขอมโบราณ ส่วนสระมรกตเป็นสระน้ำรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า มีขนาดกว้าง 115 เมตร ยาว 214 เมตร ลึก 3.50 เมตร มีพื้นที่ 40,000 ตารางกิโลเมตรสันนิษฐานว่าขุดขึ้นมาเพื่อใช้เป็นแหล่งน้ำ และได้นำศิลาแลงไปใช้ก่อสร้างเป็นสถาปัตยกรรม นอกจากสระมรกตแล้วยังมีสระบัวหล้า และอาคารศรีมโหสถ เป็นศูนย์นิทรรศการให้ความรู้เกี่ยวกับโบราณสถานเมืองศรีมโหสถ