เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง

สถานที่ที่น่าสนใจภายในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าฯ ได้แก่

น้ำตกทีลอซู เป็นน้ำตกภูเขาหินปูนขนาดใหญ่ ตั้งอยู่บนความสูงจากระดับทะเลปานกลาง 900 เมตร เกิดจากลำห้วยกล้อท้อทั้งสายตกลงจากหน้าผาสูงชัน มีน้ำไหลแรงตลอดปี ความกว้างของตัวน้ำตกประมาณ 500 เมตร ไหลลดหลั่นเป็นชั้น ๆ มีความสูงประมาณ 300 เมตร ล้อมรอบด้วยป่าดงดิบที่สมบูรณ์ คำว่า “ทีลอชู” เป็นภาษากะเหรี่ยง “ที” หรือ “ทิ” แปลว่า “น้ำ” ส่วน “ลอ” หรือ “ล่อ” แปลว่า “ตก” แต่ “ชู” ไม่มีความหมายใกล้เคียง ดังนั้นจึงใช้คำที่มีความหมายแทน เนื่องจาก “ซู” แปลว่า “ดำ” จึงเรียกน้ำตกนี้ว่า “ทีลอซู” แปลว่า“น้ำตกดำ” การเดินทาง ใช้ทางหลวงหมายเลข 1090 (อุ้มผาง-แม่สอด) ถึงหลักกิโลเมตรที่ 161 บ้านแม่กลองใหม่ เลี้ยวขวาเข้าทางหลวงหมายเลข 1288 (บ้านแม่กลองใหม่-เบิ้งเคลิ้ง) ถึงด่านเดลอ (จุดตรวจ) เลี้ยวซ้ายเข้าเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง ถนนช่วงนี้ต้องใช้รถกระบะหรือรถขับเคลื่อนสี่ล้อที่มีสมรรถนะสูงเท่านั้น รวมระยะทาง 50 กิโลเมตร ในช่วงฤดูฝนจะปิดเส้นทางเดินรถยนต์ เนื่องจากการสัญจรลำบาก และยังเป็นการพักฟื้นผืนป่าให้อุดมสมบูรณ์ นักท่องเที่ยวที่มีความประสงค์จะเดินทางเข้าไปท่องเที่ยวในช่วงเวลานี้ จะต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าหน้าที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผางก่อนทุกครั้ง โดยการเดินทางเข้ามี 2 เส้นทาง คือ 1. ล่องเรือยางจากท่าทราย อำเภออุ้มผาง ไปตามลำน้ำแม่กลอง ใช้เวลาเดินทาง 3 ชั่วโมง และเดินเท้าต่อไปยังน้ำตกทีลอซูอีกประมาณ 10 กิโลเมตร ใช้เวลา 3 ชั่วโมง 2. เดินเท้าตามเส้นทางรถจากหน่วยพิทักษ์ป่าห้วยหนองหลวงถึงน้ำตกทีลอซู ระยะทาง 25 กิโลเมตร ใช้เวลา 4-5 ชั่วโมง 

น้ำตกทีลอจ่อ (น้ำตกสายฝน) อยู่ห่างจากอำเภออุ้มผาง 3 กิโลเมตร สามารถเดินทางเข้าไปชมน้ำตกได้โดยการล่องแพยางไปตามลำน้ำแม่กลอง ใช้เวลาเดินทาง 40 นาที จะพบน้ำตกทีลอจ่อในระดับความสูง 80 เมตร

น้ำตกทีลอเร เป็นน้ำตกที่อยู่บนโตรกผา มีลักษณะเป็นเพิงคล้ายถ้ำริมลำน้ำแม่กลอง มีลำธารน้ำสายใหญ่ไหลผ่านหน้าผาสูงชันตกลงสู่ลำน้ำแม่กลอง สูง 80 เมตร น้ำตกทีลอเรเหมาะสำหรับนักท่องเที่ยวที่ชอบการเดินทางผจญภัยและศึกษาธรรมชาติ การเดินทาง ใช้เส้นทางสายอุ้มผาง-บ้านปะละทะ เริ่มต้นจากหมู่บ้านกะเหรี่ยงปะละทะโดยการล่องเรือยางไปตามลำน้ำแม่กลอง ใช้เวลาเดินทาง 3 วัน นักท่องเที่ยวต้องเตรียมอุปกรณ์ในการพักค้างแรมและอาหารไปเอง

น้ำตกโคทะ เป็นน้ำตกขนาดใหญ่ที่มีความสวยงาม กว้างกว่า 100 เมตร สูง 120 เมตร ไหลลดหลั่นเป็นชั้น ๆ ลงสู่ด้านล่าง ในเขตบ้านกะเหรี่ยงโคทะ การเดินทาง มีสองเส้นทาง คือ 1. จากสบห้วยแม่ละมุ้ง เดินเท้าหรือนั่งช้างถึงบ้านกะเหรี่ยงโคทะ ใช้เวลาประมาณ 3 ชั่วโมง 2. ใช้เส้นทางไปน้ำตกทีลอซู เลี้ยวซ้ายก่อนถึงหน่วยพิทักษ์ป่าทีลอซู ทั้งเส้นทางรถยนต์และเส้นทางเดินป่า ระยะทาง 7 กิโลเมตร ถึงหมู่บ้านกะเหรี่ยงโคทะ แล้วเดินไป 30 นาที ก็จะถึงตัวน้ำตก 

น้ำตกปิตุโกร (น้ำตกเปรโต๊ะลอซู) อยู่บนดอยสามหมื่น เป็นน้ำตกที่ไหลลงมาตามหน้าผา มีความสูงประมาณ 500 เมตร น้ำตกสายนี้เป็นแหล่งกำเนิดแห่งสายน้ำแม่จัน การเดินทาง จากอำเภออุ้มผางใช้เส้นทางสายอุ้มผาง-เบิ้งเคลิ้ง ระยะทาง60 กิโลเมตร ใช้เวลา 2 ชั่วโมง ถึงหมู่บ้านกะเหรี่ยงกุยเลอตอ จากหมู่บ้านเดินเท้าลัดเลาะไปตามทิวเขาและลำธาร ใช้เวลา 3-4 ชั่วโมง ถึงน้ำตกปิตุโกร นักท่องเที่ยวควรติดต่อบริษัทนำเที่ยวในพื้นที่