อุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า

สภาพภูมิประเทศโดยทั่วไปเป็นเทือกเขาสลับซับซ้อน ประกอบด้วยยอดภูเขาที่สำคัญคือ ภูหมันขาว ภูแผงม้า ภูขี้เถ้า ภูลมโล ภูหินร่องกล้า โดยมีภูหมันขาวเป็นยอดเขาที่สูงที่สุด มีความสูงประมาณ 1,820 เมตร จากระดับทะเลปานกลาง รองลงมาคือ ภูลมโล มีความสูงประมาณ 1,664 เมตร จากระดับทะเลปานกลาง มีสภาพป่าที่อุดมสมบูรณ์ปกคลุมด้วยป่าเต็งรัง ป่าดิบเขา และป่าสนเขา มีสนสองใบและสนสามใบขึ้นปะปนกัน เป็นแหล่งกำเนิดของแม่น้ำลำธารหลายสาย และพบกล้วยไม้ดอกไม้ป่าหลายชนิดขึ้นอยู่ตามลานหิน อุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้าได้รับการประกาศเป็นอุทยานฯ เมื่อวันที่ 26 กรกฎาคม พ.ศ. 2527

ภูหินร่องกล้า เคยเป็นศูนย์กลางที่ตั้งฐานที่มั่นการเผยแพร่ลัทธิคอมมิวนิสต์ที่ใหญ่และสำคัญที่สุดของภาคเหนือ ซึ่งเป็นศูนย์กลางแพร่กระจายลัทธิคอมมิวนิสต์ไปสู่เขาค้อ ภูขัด และภูเมี่ยง จนเกิดเป็นปัญหาความมั่นคงทางการเมือง เมื่อเหตุการณ์สงบลงในปลายเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2525 ได้มีการตัดเส้นทางผ่านใจกลางภูหินร่องกล้าและจัดตั้งเป็นอุทยานแห่งชาติขึ้น จึงทำให้ที่นี่กลายมาเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญแห่งหนึ่งของภาคเหนือจนปัจจุบัน

สถานที่น่าสนใจภายในอุทยานฯ ได้แก่

- สำนักอำนาจรัฐ เป็นสถานที่ซึ่งพรรคคอมมิวนิสต์ดำเนินการงานทางด้านการทหารและการปกครอง คล้ายศาลากลางจังหวัด มีการพิจารณาและลงโทษผู้กระทำผิดหรือละเมิดต่อกฎลัทธิ มีคุกสำหรับขังผู้กระทำความผิด โรงอาหาร โรงทอผ้า สถานที่อบรม โรงซ่อมเครื่องจักรกล และบ้านพักของระดับผู้บริหาร ทางเข้าสำนักอำนาจรัฐ จะเป็นทางเดินแคบ ๆ ตามซอกหิน มีลำธารเล็ก ๆ ไหลผ่าน

- ที่หลบภัยทางอากาศ มีจำนวน 2 แห่ง ซึ่งอาศัยสภาพธรรมชาติเพื่อลดความเสียเปรียบของการสู้รบ โดยใช้เพิงหินเป็นที่หลบภัย คือ ที่หลบภัยทางอากาศบริเวณใกล้โรงเรียนการเมืองการทหาร เป็นถ้ำขนาดใหญ่ ใช้สำหรับหลบภัยทางอากาศ สามารถจุได้ประมาณ 500 คน ในอดีตมักจะมีเครื่องบินมาลาดตระเวนและทิ้งระเบิดก่อกวนฐานที่มั่น ผู้บังคับบัญชาประจำวันจะเป่านกหวีดเรียกรวมพลแล้วทยอยกันมาหลบภัยที่นี่ และที่หลบภัยทางอากาศบริเวณสำนักอำนาจรัฐ พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.) เป็นโพรงถ้ำกว้างขวาง แต่จุคนได้น้อยกว่า

- ลานหินปุ่ม อยู่ริมหน้าผาลักษณะเป็นลานหินผุดขึ้นเป็นปุ่มไล่เลี่ยกัน ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 30 เซนติเมตร สูง 20-30 เซนติเมตร อยู่เป็นบริเวณกว้างดูแปลกตา ในอดีตบริเวณนี้เคยใช้เป็นที่พักฟื้นของคนไข้ในโรงพยาบาลของพรรคคอมมิวนิสต์ เนื่องจากอยู่บนหน้าผา จึงมีลมพัดเย็นสบายเหมาะแก่การนั่งพักผ่อน ระหว่างทางไปลานหินปุ่มมีโอกาสพบนกนานาชนิด เช่น นกตั้งล้อ นกกะลิงเขียดสีเทา นกหัวขวาน จิ๋วท้องลาย และนกศิวะปีกสีฟ้า

- ผาชูธง อยู่ห่างจากลานหินปุ่มประมาณ 500 เมตร เป็นยอดเขาที่มีความสูงถึง 1,614 เมตร จากระดับทะเลปานกลาง ซึ่งสูงเป็นอันดับ 3 รองจากภูหมันขาวและภูลมโล มีลักษณะเป็นหน้าผาสูงชัน สามารถเห็นทิวทัศน์ได้กว้างไกลโดยเฉพาะตอนพระอาทิตย์ตก ในอดีตบริเวณนี้เคยเป็นสถานที่ซึ่งพรรคคอมมิวนิสต์ จะขึ้นไปชูธงแดงรูปฆ้อนเคียวทุกครั้งเมื่อรบชนะทหารของรัฐบาลและเป็นการส่งข่าวสาร

- โรงเรียนการเมืองการทหาร อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานฯ 6 กิโลเมตร เคยใช้เป็นสถานที่ให้การศึกษาตามแนวทางของลัทธิคอมมิวนิสต์ มีบ้านพักฝ่ายพลเรือน ฝ่ายพลาธิการ ฝ่ายสื่อสาร และสถานพยาบาล ทั้งหมด 31 หลัง กระจายตัวอย่างเป็นระเบียบอยู่ใต้ผืนป่ารกทึบ หากมาเที่ยวในช่วงฤดูหนาวจะได้พบกับบรรยากาศของใบเมเปิ้ลเปลี่ยนสี และร่วงหล่นลงบ้านไม้เก่าแก่งดงามคล้ายกับต่างประเทศ

- กังหันน้ำ เป็นกังหันที่ทำด้วยไม้ขนาดใหญ่ เส้นผ่านศูนย์กลาง 1.5 เมตร อยู่ตรงข้ามกับโรงเรียนการเมืองการทหาร ลักษณะเป็นกังหันที่ต่อแกนถ่ายพลังงานไปที่ครกกระเดื่องตำข้าว โดยใช้การผันน้ำจากน้ำตกเล็ก ๆ ผ่านรางน้ำที่ทำจากไม้มายังตัวกังหัน จึงเกิดเป็นพลังน้ำที่ขับเคลื่อนกังหันให้หมุน กังหันนี้จึงเปรียบเสมือนโรงสีข้าวของ พคท. ใช้หล่อเลี้ยงคนหลายพันคนบนภูหินร่องกล้า สภาพโดยรอบจะเป็นป่าและมีน้ำตกที่สามารถลงเล่นน้ำได้

- น้ำตกร่มเกล้า-ภราดร อยู่ห่างจากที่ทำการอุทยานแห่งชาติ บนถนนภูหินร่องกล้าประมาณ 5 กิโลเมตร ก่อนถึงโรงเรียนการเมืองการทหารประมาณ 1 กิโลเมตร เป็นน้ำตกฝาแฝด 2 แห่งที่อยู่ติดกัน ตัวน้ำตกไม่สูงใหญ่นัก แต่สภาพแวดล้อมโดยรอบมีลักษณะเป็นป่าบริสุทธิ์อันงดงามมาก จากน้ำตกร่มเกล้าเดินไปอีก 200 เมตร จะเป็นน้ำตกภราดร ซึ่งมีลักษณะคล้ายน้ำตกร่มเกล้าที่เกิดจากลำธารเดียวกัน แต่มีความสูงน้อยกว่า และกระแสน้ำแรงกว่า

- น้ำตกหมันแดง เป็นน้ำตกขนาดใหญ่ มี 32 ชั้น และจากการสำรวจจากผู้เชี่ยวชาญจากประเทศฝรั่งเศสและนักธรณีวิทยาจากประเทศไทย พบว่าบริเวณแผ่นหินลานน้ำตกหมันแดง มีรอยเท้าไดโนเสาร์กินเนื้อ มากกว่า 20 รอย ปัจจุบันยังไม่มีทางรถเข้าถึง การเดินทางเข้าไปท่องเที่ยวยังน้ำตกในขณะนี้ จะต้องเดินเท้าเข้าไปเท่านั้น โดยต้องติดต่อเจ้าหน้าที่นำทางเข้าไป

- ลานหินแตก เป็นลานหินกว้างมีรอยแตกเป็นแนวเป็นร่องเหมือนคล้ายแผ่นดินแยก ลักษณะเช่นนี้สันนิษฐานว่าอาจจะเกิดจากการโก่งตัวหรือเคลื่อนตัวของผิวโลกจึงทำให้พื้นหินนั้นแตกเป็นแนว นอกจากนี้ตามซอกหินยังปกคลุมไปด้วยมอส ไลเคน ตะไคร่ เฟิร์น และกล้วยไม้ชนิดต่าง ๆ

- ภูแผงม้า เป็นจุดชมวิวสูงสุดที่อยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า มีความสูง 1,775 เมตร จากระดับทะเลปานกลาง เป็นจุดชมวิวที่สามารถชมได้ทั้งพระอาทิตย์ขึ้นและพระอาทิตย์ตก สามารถชมวิวไร่กะหล่ำปลีจากภูทับเบิก วิวทะเลหมอกจากบริเวณอำเภอหล่มเก่า-หล่มสัก และวิวทะเลภูเขาสลับซับซ้อนจาก อำเภอเขาค้อได้

- โครงการพัฒนาป่าไม้ตามแนวพระราชดำริภูหินร่องกล้า ตั้งอยู่ก่อนถึงโรงเรียนการเมืองการทหาร และบ้านร่องกล้า ภูมิทัศน์ของโครงการพัฒนาป่าไม้ตามแนวพระราชดำริภูหินร่องกล้า อยู่ท่ามกลางภูเขาที่เขียวขจี และมีอาการที่เย็นสบายตลอดทั้งปี โครงการจัดตั้งขึ้นเพื่อปลูกฟื้นฟูสภาพป่า เพาะชำกล้าไม้ ส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพชีวิต ปลูกปรับปรุงระบบนิเวศต้นน้ำ ส่งเสริมและสนับสนุนการพัฒนาพื้นที่บริเวณอุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้าในด้านการท่องเที่ยวและสภาพแวดล้อม จุดเด่นของที่นี่ คือการได้ยืนชมวิวตามผาต่าง ๆ ทั้ง 5 ผา ได้แก่ ผาบอกรัก ผาสลัดรัก ผารักยืนยง ผาคู่รัก และผาไททานิค ซึ่งตั้งอยู่เรียงรายกันรวมถึงชมทุ่งดอกกระดาษที่จะบานอยู่ริมผาอย่างงดงามในช่วงฤดูหนาว เปิดทุกวัน เวลา 08.00-16.30 น.

อัตราค่าบริการเข้าอุทยานฯ ชาวไทย ผู้ใหญ่ 40 บาท เด็ก 20 บาท ชาวต่างชาติ ผู้ใหญ่ 200 บาท เด็ก 100 บาท

ที่พักและสิ่งอำนวยความสะดวก อุทยานฯ มีบริการบ้านพักและสถานที่กางเต็นท์ไว้บริการสำหรับนักท่องเที่ยว สอบถามข้อมูล อุทยานแห่งชาติภูหินร่องกล้า โทร. 08 1596 5977 หรือกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช โทร. 0 2562 0760 หรือ www.dnp.go.th